Beyaz ve uzun tüylü bir kedi görünce çoğumuz hemen Van ya da Ankara kedisi deriz. Oysa Türk kedi cinsleri renkten çok gövdeyle, tüyle ve soyla ayrılır. Bu ayrımı bilmek, sahiplenmeden önce sizi yanlış beklentiye girmekten korur.
Türk kedi cinsleri nelerdir?
Resmî tescil listesinde iki kedi cinsi vardır: Van kedisi ve Ankara kedisi. Yerli hayvan ırklarını kayda alan tebliğe Van kedisi 2006'da, Ankara kedisi 2008'de girdi. Ancak Anadolu kedisi bu listede yer almaz. Yine de uluslararası bir kedi federasyonu onu ayrı bir cins olarak tanımlar.
| Cins | Tüy | Gövde | Türkiye tescili |
|---|---|---|---|
| Van kedisi | Yarı uzun, yumuşak, alt tüysüz | İri, kaslı, geniş göğüslü | Var (2006) |
| Ankara kedisi | Uzun, ipeksi, tek kat | İnce, uzun, zarif | Var (2008) |
| Anadolu kedisi | Kısa, yünümsü alt tüysüz | Orta-iri, kaslı | Yok |
Tabloda ilk göze çarpan ayrım tescil durumudur. Üç cinsten yalnız ikisi resmî listede yer alır. Anadolu kedisini ayıran ikinci özellik ise kısa tüyüdür. Bir kediyi adlandırmadan önce tüy boyunu ve soy belgesini birlikte düşünmek gerekir.
Van kedisi özellikleri
Türk kedi cinsleri içinde güçlü gövdesiyle öne çıkan bu kedi, adını Van Gölü havzasından alır. Gövdesi orta uzunlukta, göğsü geniş ve derindir. Tescil kaydına göre erişkin erkeklerin ortalama ağırlığı 5 kilo, dişilerinki 3,5 kilodur. Değişim aralığı erkekte 3,6–6,7 kilo, dişide 2,6–4,4 kilodur.
Türkiye tescilinde iki renk grubu bulunur. Birincisi tamamen beyaz kedilerdir. İkinci grupta kedilerin başında, sırtında, bacaklarında, kulaklarında ve kuyruğunda kızıl sarı benekler vardır. Bazı yabancı kuruluşlar ise beyaz gövdede renkli baş ve kuyruk ister. Öte yandan Türkiye'de beyaz bir Van kedisi standart dışı kalmaz.
Göz rengine göre de üç grup vardır: bir gözü mavi öteki kehribar olanlar, iki gözü mavi olanlar ve iki gözü sarı olanlar. Çoğu kişi beyaz kedilerin sağır olduğunu düşünür, ancak Van kedilerinde bildirilen oran %2–5 kadardır.
Tüy boyu mevsime göre değişir: ergin kedilerde kışa doğru uzar, yazın kısalır. Yavru ve genç kedilerin tüyü ise kısadır. Van kedilerinin davranışları da tescil kaydına geçmiştir. İnsanla aile ortamında yaşamayı severler, insandan uzak kalınca yabanileşmeye başlarlar. Ayrıca yüzmeyi bilir, suyla oynamaktan hoşlanırlar.
Avrupa'ya ilk kez Haçlılarla gittiği düşünülür, ama modern tarihi 1955'te başladı. O yıl iki İngiliz fotoğrafçı Türkiye'den İngiltere'ye bir çift Van kedisi getirdi. Cins İngiltere'de bu çiftin yavrularıyla yerleşti. ABD'deki bir kayıt kuruluşu ise onu 1988'de tanıdı.
Ankara kedisi özellikleri
Bilinen en eski uzun tüylü kedi cinsi olarak anılan Ankara kedisi, narin görünse de kaslıdır. Yazılı geçmişi 1600'lere uzanır. Kediler o dönemde Orta Doğu'dan Avrupa'ya ulaştı. Sonra İngiltere'de yetiştiriciler bunları İran Kedisi ile o kadar yoğun çiftleştirdi ki cins neredeyse kayboldu.
Cinsin yok olma tehlikesini gören Türkiye, 1930'larda hayvanat bahçelerinde koruma programları başlattı. Programlar yalnız beyaz kedileri gerçek Ankara kedisi sayıyordu. İlk kediler 1954'te ABD'ye ulaştığında Amerikalılar da cinsi yalnız beyaz biliyordu. Bugün ise yurt dışındaki kayıt kuruluşları çikolata, lila ve point dışında hemen her rengi kabul edebiliyor.
Görünüşüne gelince, küçük ile orta arası bir boydadır. Özellikle uzun gövdesi, uzun bacakları ve gür tüylü kuyruğu ilk bakışta dikkat çeker. Çok iri, dik kulakları başın üst yanında durur. Badem biçimli gözleri maviden yeşile, kehribardan bakır rengine kadar değişebilir.
Bir gözü mavi öteki farklı renkte olan kediler de sık çıkar ve çok beğenilir. Öte yandan beyaz kedilerde, en çok da mavi gözlülerde, sağırlık görülebilir. Yetiştiriciler bu riski azaltmak için beyaz kediyi renkli bir kediyle eşleştirir. Sağırlık riskini baştan istemiyorsanız renkli bir Ankara kedisi de seçebilirsiniz.
Anadolu kedisi nedir?
Kısa tüylü ve kaslı bir cins olan Anadolu kedisi, yurt dışı standardında Anatoli adıyla geçer. Standarda göre gövdesi orta boydan iriye uzanır, kemikleri orta kalınlıktadır. Kulakları büyük, gözleri iri ve ovaldir. Tüyünde yünümsü alt tüy yoktur.
Renk konusunda standart oldukça geniştir. Çikolata, tarçın, lila, açık kahve ve point dışındaki renkleri kabul eder. Bu cins Türkiye'nin tescil listesinde yoktur. Sokakta gördüğünüz her kısa tüylü kediyi Anadolu kedisi saymak da doğru olmaz.
Ankara kedisi ile Van kedisi arasındaki fark
Asıl fark gövde yapısında ve tüyün dokusundadır. Türk kedi cinsleri içinde en çok karıştırılan ikili de bu iki kedidir. Oysa Türkiye'nin birbirinden uzak bölgelerinde gelişmişlerdir. Yan yana durduklarında şu ayrımlar da göze çarpar:
- Gövde: Van kedisi iri ve kaslı olur. Ankara kedisi ince ve zarif kalır.
- Tüy: Van kedisinin tüyü kaşmiri andırır. Ankara kedisinin tüyü ise ipeksidir.
- Renk: Türkiye tescilinde Van kedisi beyazdır ya da kızıl sarı beneklidir. Ankara kedisinin ise birçok rengi vardır.
- Su: Van kedisi suya düşkünlüğüyle tanınır. Ankara kedisinin de suyla arası iyidir, banyoya genellikle itiraz etmez.
Aslında göz rengi bu ayrımda işe yaramaz. Gözleri farklı renkte olan kediler iki cinste de vardır. Aynı özellik başka beyaz kedilerde de görülür.
Tekir ve sarman kedi birer cins mi?
Hayır, tekir bir tüy deseni, sarman ise bir renktir. İkisi de kedinin soyunu değil görünüşünü anlatır. Örneğin tekir desenli bir Maine Coon da, sarman renkli bir Ankara kedisi de görebilirsiniz.
Türkiye'de evlerde ve sokakta yaşayan tekirlerin çoğu belirli bir cinse ait değildir. Türk kedi cinsleri listesinde de yer almazlar. Yine de belgesiz olmak kedinin değerini düşürmez, soyu belgesiz bir kedi de iyi bir ev arkadaşı olabilir.
Van ve Ankara kedisi hangi eve uygun?
İki cins de hareketlidir, sakin bir ev kedisi arıyorsanız ikisi de sizi şaşırtabilir. Van kedisi zekidir, oyun oynamayı sever ve mama dolabını açmanın yolunu bile arar. Kucakta taşınmaktan pek hoşlanmaz ama yanınıza kıvrılmayı sever. Bu nedenle kedinin istemediğini anlayacak yaştaki çocukların olduğu evlere uyar.
Ayrıca köpeklerle doğru tanıştırırsanız Van kedisi onlarla iyi anlaşır. Erkek kediler arasında ise düzen oturana kadar rekabet sürer. Eve ikinci bir erkek kedi getirecekseniz kedileri birbirine yavaş yavaş alıştırın.
Ankara kedisi insanla iç içe yaşamayı sever ve yaptığınız her işe katılmak ister. Ancak siz işteyken tek başına vakit geçirebilir, eve döndüğünüzde de sizi kapıda karşılar. Dolabın en tepesine çıkmaktan da çekinmez. Zekâ düzeyi ise kediden kediye değişir: sahipleri bazı kedilere Einstein der, bazı kediler ise mama kabının yerini bile unutur.
Tüy bakımı iki cinste de beklenenden kolaydır. Van kedisinde alt tüy olmadığı için tüy kolay düğümlenmez. Genellikle tarağı ara sıra gezdirmeniz yeter. Kışlık tüyünde ise taramayı sıklaştırın. Ankara kedisinin tek kat tüyü de kolay keçeleşmez, gençken ayda iki üç tarama yeterlidir.
Safkan Türk kedisi nasıl anlaşılır?
Tek güvenilir kanıt, tanınmış bir kayıt kuruluşunun verdiği soy belgesidir. Renk ve göz rengi tek başına kanıt olmaz, çünkü bu özellikler başka kedilerde de vardır. Sahiplenmeden önce şu adımları izleyin:
- Belgeyi veren kuruluşun adını ve belge numarasını sorun.
- Anne ve babanın kayıtlarını isteyin.
- Mikroçip numarasını belgedeki numarayla karşılaştırın.
- Kediyi yerinde görün, gövdesini cinsin tanımıyla karşılaştırın.
- Beyaz bir yavru alıyorsanız işitme kontrolü isteyin.
Özellikle genç kedilerde gövde yanıltıcı olabilir, çünkü Van kedisi beş yaşına kadar büyümeyi sürdürür. Fiyat da belgeye bağlıdır: Van Kedisi fiyatları şecereye ve göz rengine göre farklılaşır. Benzer biçimde Ankara Kedisi fiyatları da aynı ölçütlere göre değişir.
Türk kedi cinslerinden birini almak istiyorsanız belgeyi görmeden karar vermeyin. Başka seçeneklere de açıksanız farklı cinsleri kedi ilanları arasında karşılaştırabilirsiniz.
