Laperm

LaPerm, doğal bir gen mutasyonuyla ortaya çıkan, kıvırcık ve dalgalı tüyüyle tanınan bir kedi ırkıdır.

LaPerm’in tüyü hakkında en çok merak edilen şey, kıvırcıklığın nereden geldiği değil, ne zaman başladığıdır: bu ırkın yavruları genellikle kel doğar. Aşağıda bu sürecin nasıl işlediğini ve ırkın 1980’lerdeki beklenmedik başlangıcını anlatıyoruz.

LaPerm’in Kıvırcık Tüyü Nereden Geliyor?

LaPerm, doğal olarak ortaya çıkan bir gen mutasyonunun ürünüdür; laboratuvarda planlanmış bir çaprazlama değildir. GCCF’nin (Governing Council of the Cat Fancy) aktardığına göre ilk LaPerm, 1982’de Oregon’un The Dalles kasabasında, Linda ve Richard Koehl’a ait bir kiraz çiftliğinde, ahır kedisi Speedy’nin altı yavrusundan biri olarak dünyaya geldi.

Genetik testler bu mutasyonun Cornish Rex, Devon Rex ve Selkirk Rex’teki kıvırcık genlerinden ayrı, bağımsız bir mutasyon olduğunu gösterdi. Ayrıca GCCF’ye göre bu gen baskın (dominant) kalıtılıyor ve hem erkek hem dişi bireyler tarafından taşınabiliyor.

Önce Kel, Sonra Kıvırcık

İlk LaPerm yavrusu doğduğunda tüysüzdü; tabby desenli ve geniş kulaklıydı ama kel görünüyordu. Tüyü büyümeye başlayınca kardeşlerinden farklı olduğu belli oldu; üç aylıkken tamamen kıvırcık bir tüye kavuştu ve bu yüzden “Curly” adını aldı.

Sonraki on yılda Koehl çiftliğinde doğan başka yavrularda da aynı desen tekrarladı: kel doğup birkaç ay içinde kıvırcıklaşma. Bu tekrar eden gözlem, Linda Koehl’ün kedileri kontrollü şekilde üretmeye başlamasına yol açtı.

Curly’nin Beklenmedik Soyu

Curly kısırlaştırılmadı ve çiftlikteki yerel erkeklerle çiftleşti; ilk yavrularının babaları arasında bir Siyam ve bir Manx da vardı. LaPerm’in en erken soy kütüğünde bu yüzden plansız bir melezlenme izi bulunur.

LaPerm’in Tanınma Süreci

LaPerm, TICA (The International Cat Association) ve CFA tarafından 2002’de tanındı; İngiltere’ye ilk ithalat da aynı yıl, Anthony Nichols’ın bir kediyi getirmesiyle oldu. GCCF ise 2004’te ön (preliminary) tanınma verdi ve aynı yıl LaPerm Cat Club kuruldu; tam şampiyonluk statüsü 2012’de geldi.

“Gypsy Shag” Görünümü

CFA’nin show standardı, LaPerm’in tüyünün kasıtlı olarak biraz dağınık görünmesini ister; bu görünüme standardın kendisinde “Gypsy Shag” (çingene şalı) deniyor. Çoğu ırkta düzensiz bir tüy kusur sayılır, oysa LaPerm’de bu doğal duruş aranan bir özelliktir.

En sıkı kıvrımlar yaka ve kulak diplerinde görülür; ayrıca tüy zaman zaman sırtın ortasından kendiliğinden ayrılır. Standart tüm renkleri ve göz renklerini kabul eder; renk ile göz rengi arasında bir bağ aranmaz.

LaPerm Fiyatları

LaPerm için en sık rastlanan fiyat aralığı 15.000 TL – 50.000 TL’dir. Tablolarda üst sınır 50.000 TL’ye kadar çıkar. Rakamlar ölçülmüş bir ortalama değildir; çünkü LaPerm Türkiye’de üretimi olmayan bir ırk olup ithal ilanlara dayanan bir tahmindir.

Tüy Kalitesine Göre LaPerm Fiyatları

LaPerm’de kıvrımın belirginliği ve “Gypsy Shag” görünümüne uygunluk, fiyatı doğrudan etkiler. Standarda tam uyan, düzensiz duruşu belirgin bireyler daha yüksek talep görürken, düze yakın tüy yapısı fiyatı geriye çeker.

Tablo notu: Kıvrımın belirginliği öznel bir değerlendirmedir, bu yüzden ilan sahibinin sözlü tarifi yerine kedinin güncel fotoğraflarına bakmak daha güvenilirdir.

Yaşına Göre LaPerm Fiyatları

Yavru dönemi, LaPerm fiyatlarının en yüksek olduğu dönemdir; çünkü kıvrım üç aylık sürede belirginleşir ve talep bu evrede yoğunlaşır. Yaş ilerledikçe fiyat aralığı geriler, ancak şecere ve sağlık geçmişi eksiksiz yetişkinler genel aralığın üzerinde değerlendirilebilir.

Tablo notu: Yetişkin bireylerde fiyat aralığının gerilemesinde alıcı talebinin yavru döneme yoğunlaşması etkilidir; sağlık ve şecere geçmişi bu yaşta netleşmiş olsa da bu netlik piyasa fiyatını yukarı çekmez.

Belge Durumuna Göre LaPerm Fiyatları

Soy kütüğü belgesi olan LaPermler, belgesiz olanlara göre belirgin şekilde daha yüksek fiyatlanır. Belge, kedinin CFA ya da TICA'da kayıtlı bir hattan geldiğini gösterir ve tüy tipiyle rengin standarda uygunluğunu doğrular.

Tablo notu: Soy kütüğü kaydı olmayan bir LaPerm’in ebeveyn geçmişini doğrulamak daha zordur; bu belirsizlik ilan fiyatına da yansır.

LaPerm Özellikleri

LaPerm'in ayırt edici görünümü yalnızca kıvırcık tüyünden ibaret değildir; modifiye kama biçimli başı, geniş favori yastıkları ve "Gypsy Shag" adı verilen kasıtlı dağınık duruşu da ırkın temel özellikleri arasındadır. Aşağıdaki infografikte LaPerm'in fiziksel yapısı ve karakter eğilimleri CFA ve GCCF standartlarına göre özetlenmiştir.

İnfografik notu: Buradaki bilgiler CFA ve GCCF’nin yayımladığı ırk standartları ile genel karakter değerlendirmelerine dayanır. Fiziksel yapı ve davranış; kedinin cinsiyetine, yaşına, tüy uzunluğu varyasyonuna ve sosyalleşme sürecine göre değişebilir.

LaPerm Fiziksel Özellikleri

LaPerm'in gövdesi orta ölçülü, kaslı ve göründüğünden daha ağır hissettiren dengeli bir yapıya sahiptir. Modifiye kama biçimli baş ve geniş favori yastıkları ırkın diğer bir ayırt edici özelliğidir. Aşağıdaki tabloda dişi ve erkek LaPerm kedilerinin temel fiziksel özellikleri karşılaştırılmıştır; GCCF ağırlığını 2,3-3,6 kg (5-8 lb) olarak verir.

Tablo notu: Standart düz tüyü diskalifiye nedeni sayar; kompakt (cobby) gövde, kısa bacaklar ve şaşı göz de diskalifiye listesindedir.

LaPerm Karakter Özellikleri

LaPerm meraklı, sevecen ve insana yönelik bir karakter sergiler; talepkâr olmadan sahibinin yanında olmayı tercih eder. En bilinen davranışı, ilgisini çeken bir şeyi patisiyle dokunarak keşfetmesidir. Aşağıdaki tabloda LaPerm'in temel karakter eğilimleri günlük yaşam açısından değerlendirilmiştir.

Tablo notu: Her kedinin karakteri, yetiştirilme biçimine ve sosyalleşme sürecine göre farklılık gösterebilir.

LaPerm Bakımı

LaPerm bakımı, kıvırcık tüy yapısına rağmen nispeten kolaydır; tüy hafif döker ve sık banyo gerektirmez. Kısa ve uzun tüy varyasyonlarının tarama sıklığı birbirinden farklıdır; sert fırça yerine yumuşak tarak kullanmak kıvrımı korur. Aşağıdaki tabloda LaPerm'in temel bakım ihtiyaçları ve önerilen sıklıkları listelenmiştir.

Tablo notu: Uzun tüy varyasyonu, kısa tüye göre biraz daha sık tarama ister. Küçük keçeleşmeler geniş dişli bir tarakla nazikçe açılabilir.

LaPerm Beslenmesi

LaPerm’in ırka özgü bir beslenme formülü yoktur; hayvansal proteini bol, kaliteli bir mama uygundur. Yetişkinlerde günde 2 öğün yeterlidir, yavru döneminde ise büyüme hızına bağlı olarak öğün sayısı artırılabilir.

Meraklı ve oyuncu yapısı nedeniyle günlük kısa oyun seansları, hem fiziksel hem zihinsel doyumu destekler; bu da kilo kontrolüne dolaylı olarak katkı sağlar.

LaPerm Sağlık Sorunları

GCCF’nin kayıt politikası LaPerm’in Somali, Habeş kedisi, Ocicat, Aztec, Asian Shorthair, Tiffanie, Burmese, Tonkinese ve ev kedisi ırklarıyla çaprazlanmasına izin verir. Bu geniş ve sürekli açık outcross listesi sayesinde GCCF, ırka özgü bilinen bir sağlık sorunu olmadığını belirtir.

Bu, riskin sıfır olduğu anlamına gelmez; GCCF çaprazlamada kullanılan kedilerin sağlıklı olmasını ve uygun genetik hastalıklar için DNA testinden geçmesini şart koşar.

LaPerm Kaç Yıl Yaşar?

GCCF, LaPerm’in ortalama yaşam süresini 12-15 yıl olarak verir. Düzenli veteriner kontrolü ve dengeli beslenme bu süreyi olumlu etkiler.

LaPerm Yavru

LaPerm yavruları genellikle kel ya da çok seyrek tüylü doğar; bu, ırkın normal gelişim sürecidir, sağlık sorunu değildir. İlk LaPerm Curly'de olduğu gibi tüy birkaç ay içinde hızla uzayıp kıvırcıklaşır. Aşağıdaki tabloda doğumdan olgunluğa kadar geçen dönemleri ve bu süreçte dikkat edilmesi gerekenleri bulabilirsiniz.

Tablo notu: Dönemler genel gelişim eğilimini gösterir. Her yavrunun tüy gelişim hızı bireysel olarak değişir.

LaPerm Sahiplenme

LaPerm sahiplenirken, yavrunun kel doğmasının normal olduğunu bilmek önemlidir; bu durum satıcı tarafından bir kusur ya da hastalık gibi sunulmamalıdır. Şecere belgesi ve outcross ebeveyn sağlığı da bu ırkta özellikle sorulması gereken konulardır. Aşağıdaki tabloda sahiplenmeden önce sorulması gereken konuları listeledik.

Tablo notu: Bu liste genel bir çerçevedir; sahiplenme sürecinde sorulacak sorular ilana ve satıcıya göre değişebilir.

LaPerm Türkiye’de üretimi olmayan bir kedi ırkıdır; bu nedenle çoğu ilan ithal kaynaklıdır.

LaPerm Tarihçesi

LaPerm’in tarihi, 1980’lerde bir kiraz çiftliğinde başlayan ve on yılı aşkın sürede resmî bir ırka dönüşen kısa ama yoğun bir süreçtir.

Tablo notu: Tarihler ve sıralama GCCF’nin kendi yayımladığı ırk tarihçesine dayanır.

LaPerm Benzeri Kedi Irkları

Kıvırcık tüyü nedeniyle LaPerm’in sıkça karıştırıldığı birkaç rex ırkı var; aşağıdaki ırkları inceleyebilirsiniz.

Cornish Rex: Kıvırcık tüy taşır ama koruyucu tüyü tamamen eksiktir, yalnızca alt katman kalır; LaPerm’de ise koruyucu tüy dahil tüm katmanlar mevcuttur ve kıvırcıktır.

Devon Rex: Farklı bir kıvırcık gen mutasyonu taşır; koruyucu tüyü seyrek ve kısadır, bu yüzden dalgası LaPerm’inkinden daha açık ve düzensiz görünür.

Selkirk Rex: Kıvırcık tüyü LaPerm’e görsel olarak en yakın duran ırktır, ama gövdesi daha iri ve kompakttır (LaPerm’de kompakt gövde diskalifiye nedenidir).

Diğer seçenekleri görmek için tüm Kedi İlanlarını inceleyebilirsiniz.

Yukarıdaki yazı LaPerm ırkı ile ilgili doğru bilgilendirme yapılabilmesi amacıyla hazırlanmıştır.

Yazar Patisenin.com kurucusu Berk İşeri'dir.

Yazının hazırlanması aşamasında aşağıdaki kaynaklardan yararlanılmıştır.

Kaynaklar:

CFA – LaPerm Breed Profile

CFA – LaPerm Show Standard

GCCF – LaPerm Breed Profile

Kaynaklardaki kısaltmalar: CFA (Cat Fanciers’ Association), kedi ırklarını tescil eden ve ırk standartlarını yayımlayan Amerikan kuruluşudur. GCCF (Governing Council of the Cat Fancy), İngiltere’nin kedi tescil kuruluşudur.