Bahar başlayınca yürüyüşten dönen köpeğinizin kulağında küçük, gri bir şişlik görebilirsiniz. Genelde köpek sahipleri onu ilk anda siğil sanır. Kene çoğunlukla böyle fark edilir. Sessizce yapışır, günlerce kan emer ve şişerek büyür. Bu yazı keneyi nerede arayacağınızı, nasıl çıkaracağınızı ve bir daha yapışmaması için ne yapacağınızı anlatıyor.
Kene köpeğe nerede yapışır?
Bu küçük parazit bir böcek değil, örümceklerin yakın akrabasıdır. Yetişkin kenenin sekiz bacağı vardır. Uçmaz ve zıplamaz. Yaşamak için kan emmesi gerekir. Bunun için kanıyla besleneceği bir hayvan, yani konak bekler.
Keneler uzun otların ve çalıların ucunda bekler. Köpek yanından geçerken kene ön bacaklarıyla tüye tutunur. Ardından derinin ince ve sıcak olduğu bir yer arar. Keneyi sırtta değil, çoğunlukla gizli köşelerde bulmanız bundandır.
Türkiye'de köpeklerde kene mevsimi genellikle mart ayında başlar ve kasıma kadar sürer. En yoğun dönem ilkbahar sonu ile yaz başıdır. Ilık geçen yıllarda kasımdan sonra da kene görülebilir.
Kene en sık şu bölgelere yapışır:
- Kulak kepçesinin içi ve kulak arkası
- Göz çevresi ve dudak kenarı
- Boyun, özellikle tasmanın altı
- Koltuk altı ve kasık
- Parmak araları ve pati tabanı
- Kuyruk altı
Burnunu her çalıya sokan köpeklerde kene en çok baş ve boyun bölgesine yapışır. Kırda ya da bahçede yaşayan köpeklerde ise kulak ve parmak araları en sık görülen yerlerdir.
Köpeklerde kene nasıl fark edilir?
Yeni yapışmış kene bir susam tanesi kadardır ve tüylerin arasında kaybolur. Köpeklerde kene bu yüzden ilk gün nadiren fark edilir. Kan emdikçe şişer, birkaç gün içinde nohut büyüklüğüne ulaşır. Rengi griye ya da açık kahveye döner. Bu aşamada tüyün üzerinde elinizi gezdirirken bile hissedersiniz.
Köpeğin davranışı da ipucu verir. Sürekli aynı kulağını kaşıyor, başını sallıyor ya da bir patisini yalayıp duruyorsa o bölgeye bakın. Kene yapışırken acıtmaz. Köpek rahatsızlığı genellikle kene şiştikten sonra hisseder.
En güvenilir yöntem elle kontroldür. Yürüyüşten sonra parmak uçlarınızı tüyün tersine doğru gezdirin. Deride küçük bir kabarıklık hissederseniz tüyü aralayıp bakın. Kene, deriye yapışmış küçük bir kabuk gibi görünür. Dikkatli bakınca bacaklarını seçebilirsiniz.
Uzun ve sık tüylü ırklarda bu kontrol daha çok zaman ister. Golden Retriever gibi köpeklerde kulak arkasındaki ve boyundaki tüyü parmaklarınızla aralayarak kontrol edin. Kısa tüylü köpeklerde kene çoğu zaman çıplak gözle görülür.
Siğil ya da meme ucu ile kene karıştırılabilir. Ayırt etmek kolaydır: kene deriye tek bir noktadan tutunur, siğil ise derinin kendisinden çıkar. Emin değilseniz çekmeyin, veterinere gösterin.
Kene nasıl çıkarılır?
Keneyi ne kadar erken çıkarırsanız hastalık bulaştırma riski o kadar düşer. Hastalık yapan mikropların çoğunun bulaşması için kenenin saatlerce kan emmesi gerekir. Ertelemeyin, ama acele edip de keneyi ezmeyin.
- Eldiven takın. Yanınıza ince uçlu cımbız ya da kene kaşığı, antiseptik ve kapaklı küçük bir kap alın.
- Tüyü aralayın ve keneyi deriye olabildiğince yakın, ağız kısmının hemen üstünden tutun. Şişmiş gövdesinden tutmayın.
- Düz ve sabit bir hareketle yukarı çekin. Bükmeyin, sağa sola oynatmayın.
- Çıkan keneyi kapaklı kaba koyun, üzerine tarihi yazın ve belirti çıkarsa veterinere götürmek üzere saklayın.
- Isırık yerini antiseptikle silin, ellerinizi yıkayın.
Kene kaşığı kullanıyorsanız çatallı ucu kenenin altına sürün ve yavaşça döndürerek kaldırın. Cımbıza göre keneyi ezme riski daha düşüktür. Her iki araçta da amaç aynıdır: ağız kısmını deride bırakmadan bütün olarak çıkarmak.
Bazı durumlarda keneyi evde çıkarmaya çalışmayın. Kene göz kapağında, dudak kenarında ya da kulak kanalının içindeyse veterinere çıkarttırın. Köpek sakin durmuyorsa ya da aynı anda çok sayıda kene varsa da veterinere gitmek daha doğrudur.
Ağız kısmı deride kalırsa kurcalamayın. Deri çoğu zaman bu parçayı birkaç gün içinde kendiliğinden atar. Yine de bölge kızarır, akıntı yapar ya da şişerse veterinere gösterin.
Kısaca, yapmanız ve yapmamanız gerekenler:
| Yapın | Yapmayın |
|---|---|
| Deriye yakın tutup düz çekin | Gövdesinden tutup sıkmayın |
| Eldivenle çıkarın | Çıplak elle ezmeyin |
| Cımbız ya da kene kaşığı kullanın | Alkol, kolonya, yağ ya da kibritle boğmaya çalışmayın |
| Isırık yerini antiseptikle silin | Yeri kaşıyıp kurcalamayın |
Keneyi boğarak düşürmek eski bir alışkanlıktır. Boğulan kene midesindekini deriye geri kusabilir ve bulaşma riski artar. Keneyi ezmek de aynı sonucu verir.
Çıkardıktan sonra köpeği birkaç hafta izleyin
Isırık yerinde küçük bir kızarıklık ve kabuk normaldir, birkaç günde geçer. Asıl dikkat edilmesi gereken, kenenin bulaştırdığı hastalıklardır. Bunların belirtileri genellikle birkaç gün ile birkaç hafta arasında ortaya çıkar.
Türkiye'de köpeklerde en sık görülen kene hastalıkları kanda yaşayan üç etkenden kaynaklanır: Babesia (babezyoz), Ehrlichia (erlişiyoz) ve Anaplasma (anaplazmoz). Babesia kırmızı kan hücrelerini parçalar ve kansızlığa yol açar. Ehrlichia ile Anaplasma ise bağışıklık hücrelerine yerleşir ve pıhtılaşmayı bozabilir. Üçü de ateş, halsizlik ve iştahsızlıkla başlar. Erken dönemde yakalanırsa tedaviye iyi yanıt verir.
Şu belirtilerden biri görülürse beklemeyin, veterinere gidin:
- Ateş, halsizlik ve iştahsızlık
- Topallama, bazen topallayan bacağın günden güne değişmesi
- Soluk diş etleri, burun kanaması, deride morluk
- Koyu renkli idrar
- Isırık yerinde büyüyen şişlik ya da akıntı
Veterinere giderken sakladığınız keneyi yanınıza alın, ısırık tarihini de söyleyin. Bunlar veterinerin hangi hastalığı araştıracağına karar vermesini kolaylaştırır. Evde ilaç denemeyin. Kene hastalıklarının tedavisi muayene ve kan tahlili gerektirir.
Köpeklerde keneden korunma
Köpeği keneden korumanın temeli, düzenli uygulanan bir kene koruyucusudur. Damla, tablet ve tasma biçiminde seçenekler vardır. Hangisinin uygun olduğuna köpeğin yaşı, kilosu ve yaşam biçimine bakarak veteriner karar verir. Uygulama aralığı ürüne göre değişir. Uygulamayı geciktirirseniz koruma zayıflar.
Damla kullanıyorsanız uygulamadan sonraki birkaç gün köpeği yıkamayın, suya sokmayın. Ürün deri yağıyla yayılır ve su bu süreci bozar. Süre ürüne göre değişir, prospektüse bakın. Tablet kullanıyorsanız bu kısıtlama yoktur, ama dozu yalnızca veteriner belirler.
Kene koruyucusu keneyi tamamen uzak tutmaz. Yapışan kenenin kısa sürede ölmesini sağlar. Her yürüyüşten sonra tüyleri elle kontrol etmeye bu yüzden devam edin. Otlu alanda koşmayı seven köpeklerde bu kontrol, koruyucu kadar önemlidir.
Yürüyüş rotası da önemlidir. Uzun otlu yol kenarları, çalılıklar ve hayvan otlatılan alanlar kenenin en çok bulunduğu yerlerdir. Mümkünse patika ortasında yürüyün, köpeği çalıya sokmayın. Bahçeniz varsa çimi kısa tutun, dökülen yaprakları toplayın.
Köyde ya da bahçede yaşayan Kangal gibi köpekler, apartman köpeklerine göre keneyle çok daha sık karşılaşır. Bu köpeklerde koruyucu ürünü yıl boyu aksatmadan uygulamak, kulak ve boynu da her gün kontrol etmek gerekir.
Şehirde, apartmanda yaşayan bir köpek bile parktan kene kapabilir. Hiçbir köpeği korumasız bırakmayın.
Kene evin içinde çoğalır mı?
Çoğu kene türü yumurtasını dışarıda, toprağa bırakır. Ancak kahverengi köpek kenesi farklıdır. Bu tür ev içinde, kulübede ve köpek yatağının çevresinde yaşayabilir. Yumurtalarını duvar diplerine, döşeme çatlaklarına ve halı altına bırakır.
Köpekte sık sık yeni kene buluyorsanız ve köpek dışarıda az dolaşıyorsa evi kontrol edin. Önce köpeğin yattığı köşeleri ve duvar diplerini gözden geçirin. Sonra köpek yatağını sıcak suda yıkayın, halıyı ve koltuk aralarını süpürgeyle çekin, süpürge torbasını hemen dışarı atın. Evde kene çoğaldığından kuşkulanıyorsanız ortamı nasıl temizleyeceğinizi veterinere sorun.
Yavru köpek alırken kene kontrolü
Yavruyu eve getirmeden önce kulaklarını, boynunu ve parmak aralarını elinizle kontrol edin. Satıcıya yavruya hangi iç ve dış parazit ilacının (bağırsak solucanı, pire ve kene için) hangi tarihte uygulandığını sorun. Yazılı bir kayıt isteyin.
Yavruyu ayrıca ilk hafta içinde veterinere götürün. Kene koruyucusu yavrunun yaşına ve kilosuna göre seçilir. Yetişkin ürünü yavruya uygulamayın. Cımbız, antiseptik ve kene kaşığını yavru gelmeden önce hazırlayın.
Kene riski ırktan çok, köpeğin nerede ve nasıl yaşadığına bağlıdır. Koruyucuyu aksatmayan ve her yürüyüşten sonra tüyleri kontrol eden bir sahip, bu riski büyük ölçüde azaltır.
