Köpek almayı düşünenlerin çoğu, kolay eğitilen ve söyleneni çabuk anlayan bir köpek ister. Bu yüzden en akıllı köpek ırklarını sıralayan listeler her yıl yeniden gündeme gelir. Ancak listedeki her ırk her eve uymaz. Öğrenecek bir şey bulamayan köpek sorun çıkarabilir.
Köpeklerde zekâ nasıl ölçülür?
En çok bilinen sıralama, itaat yarışmalarında köpekleri değerlendiren yaklaşık 200 hakemin görüşlerine dayanır. Kanadalı bir köpek psikoloğu bu hakemlere ırkların öğrenme hızını sordu ve sonuçları 1994'te yayımladı. Sıralamada iki ölçüt var: köpeğin yeni bir komutu kaç tekrarda öğrendiği ve bildiği komuta ilk seferde ne sıklıkla uyduğu.
İlk sıralardaki ırklar yeni bir komutu beşten az tekrarda öğrenir. Bildikleri komutların en az yüzde 95'ine ilk seferde uyar. Listenin sonundaki ırklarda bir komut için 80–100 tekrar ya da daha fazlası gerekir. Bu ırklar bildikleri komutların en fazla yüzde 25'ine ilk seferde uyar.
Bu ölçüm yalnız çalışma ve itaat zekâsını gösterir. Köpeğin koku alma gibi doğuştan gelen yeteneklerini ölçmez. Bir av köpeğinin iz sürme becerisi ya da bir sokak köpeğinin hayatta kalma zekâsı bu listeye yansımaz. Listenin sonlarında yer alan bir ırk aptal değildir, üst sıradaki ırklardan yalnızca daha bağımsızdır.
Bugünkü araştırmalar köpek zekâsını tek bir puanla ölçmüyor. Parmakla gösterilen yeri bulma, nesne adlarını öğrenme ve önündeki engeli aşma gibi becerileri ayrı ayrı sınıyor.
En zeki köpek ırkı hangisi?
Sıralamaya göre en akıllı köpek Border Collie'dir. İkinci sırada Poodle, üçüncü sırada Alman Kurdu bulunur. İlk 10'u Golden Retriever, Doberman, Shetland Çoban Köpeği, Labrador Retriever, Papillon, Rottweiler ve Avustralya Sığır Köpeği tamamlar. Shetland Çoban Köpeği ile Avustralya Sığır Köpeği Türkiye'de nadir görüldüğü için bu iki ırka tabloda ve aşağıdaki bölümlerde yer vermedik.
| Sıra | Irk | Yetişkin kilo | Ortalama ömür |
|---|---|---|---|
| 1 | Border Collie | 12–20 kg | 12–15 yıl |
| 2 | Poodle | Toy Poodle: 2–4 kg | Toy Poodle: 12–15 yıl |
| 3 | Alman Kurdu | 22–40 kg | 10–11 yıl |
| 4 | Golden Retriever | 25–34 kg | Yaklaşık 13 yıl |
| 5 | Doberman | 32–45 kg | 10–12 yıl |
| 7 | Labrador Retriever | 25–36 kg | 11–13 yıl |
| 8 | Papillon | 2–5 kg | 13–15 yıl |
| 9 | Rottweiler | 42–50 kg | 9–10 yıl |
Tablodaki ırkların çoğu yüzyıllarca insanla birlikte çalıştı. Kimi sürü güttü, kimi avı getirdi, kimi evi korudu. Komutları çabuk kavramaları bu geçmişten gelir. Apartmanda yaşayacak biri için listede boyu küçük iki ırk var: Toy Poodle ve Papillon.
En akıllı köpek cinsleri ve özellikleri
Tablodaki sekiz ırkın her biri zekâsını farklı bir iş için kullanır. Irkın eski görevi, evde nasıl bir arkadaş olacağını da etkiler.
Border Collie
Çobanlar bu ırkı İngiltere ile İskoçya arasındaki sınır bölgesinde koyun gütmek için geliştirdi. Bu köpek sürüyü çoğunlukla keskin bakışıyla ve duruşuyla yönlendirir. Border Collie bu yüzden insan hareketini çok iyi okur. Yürüyüşle yetinmez, koşmak, top getirmek ve yeni komutlar öğrenmek ister. Yeterince iş bulamayan bir Border Collie çocukları ya da başka hayvanları toplamaya çalışabilir.
Poodle
Kıvırcık tüylü bu köpek aslında bir su köpeğidir. Eskiden avcıların vurduğu ördekleri sudan getirirdi. Poodle'ın toy, minyatür ve standart boyları vardır. Sıralama bunları ayırmaz, hepsini Poodle sayar. Tablodaki değerler en küçük boy olan Toy Poodle içindir. Tüyünü az döker, ama birkaç haftada bir tıraş gerektirir. Zekâ oyunlarını sever, uzun süre yalnız kalmaktan hoşlanmaz.
Alman Kurdu
Almanya'da çoban köpeği olarak ortaya çıktı. Bugün polis ve arama kurtarma ekiplerinde görev yapar. Eskiden rehber köpeklerin çoğu da bu ırktandı. Yeni bir komutu birkaç tekrarda kavrar. Ama Alman Kurdu iş verilmediğinde sıkılır ve eşyalara zarar verebilir. Yürüyüşün yanında zihinsel görevler de ister.
Golden Retriever
Avcılar bu ırkı İskoçya'da vurdukları avı getirsin diye yetiştirdi. Öğrenmeye isteklidir ve insanlarla çalışmayı sever. Bu özellikleri onu iyi bir terapi köpeği yapar. Golden Retriever çocuklu ailelerle iyi anlaşır. Gençlik yıllarında çok enerjik olduğu için sahibini biraz yorabilir.
Doberman
19. yüzyılın sonunda Almanya'da koruma köpeği olarak geliştirildi. Keskin zekâsı ve ailesine bağlılığı sayesinde eğitimi kolaydır. Ancak güçlü bekçi içgüdüsü yüzünden Doberman tutarlı ve deneyimli bir sahip ister. Onu yavruluktan itibaren insanlara ve başka köpeklere alıştırmak gerekir.
Labrador Retriever
Ataları, Kanada'nın Newfoundland kıyılarında balıkçılara yardım eden köpeklerdi. Bugünkü Labrador'lar sakin yapıları sayesinde rehber ve arama kurtarma köpeği olarak çalışır. Labrador Retriever yemeğe çok düşkündür. Bu düşkünlük eğitimi kolaylaştırır. Ama eğitimde verdiğiniz ödülleri günlük mama miktarından düşmezseniz kilo alabilir.
Papillon
Adı Fransızcada kelebek demektir ve kanat gibi açılan kulaklarından gelir. Listedeki en küçük ırklardan biridir, ama yalnızca bir süs köpeği değildir. Papillon itaat ve çeviklik yarışmalarında başarılıdır. Diz kapağı sorunlarına yatkındır. Yavru alırken anne ve babasının diz muayenesinden geçip geçmediğini sorun.
Rottweiler
Kökeni Almanya'daki Rottweil kasabasına dayanır. Bu köpekler burada sığır sürülerini güttü ve kasapların arabalarını çekti. Zekidir ve tutarlı eğitimle kolay öğrenir. Gücü ve koruma içgüdüsü yüzünden Rottweiler için erken sosyalleşme şarttır. Bu köpek yürüyüşten çok itaat çalışmasından ve iz sürme gibi görevlerden keyif alır.
Zeki köpekler her ev için uygun mu?
Hayır, en akıllı köpek her eve uymaz. Hızlı öğrenen bir köpek iyi alışkanlıkları da kötü alışkanlıkları da çabuk edinir. Kapı kolunu indirmeyi, mama dolabının yerini ya da havlayınca ilgi gördüğünü birkaç günde öğrenir.
Listenin üst sıralarındaki çalışma köpekleri her gün hem bedensel hem zihinsel iş ister. Gün boyu evde yalnız kalan bir Border Collie ya da Alman Kurdu, enerjisini kanepeyi kemirerek ya da durmadan havlayarak harcayabilir. Yoğun çalışan ve evde az vakit geçiren biri için bu ırklardan daha sakin bir ırk uygun olabilir.
Sıralama bireyi değil ırkın ortalamasını gösterir. Aynı ırkın iki yavrusu arasında da belirgin fark olabilir. Yavru seçerken anne babanın mizacını görmek, sıralamadaki yerden daha çok şey anlatır.
Üstelik liste, köpeğin çocuklarla ne kadar iyi anlaştığını ya da ne kadar havladığını göstermez. Aynı listede yer alan Golden Retriever ile Rottweiler, aile hayatında birbirinden çok farklı köpeklerdir. Irk seçerken zekânın yanında enerji düzeyini, boyu ve tüy bakımını da karşılaştırın.
Köpek zekâ oyuncakları ve evde yapılan çalışmalar
Zeki bir köpeği yormanın iyi bir yolu, ona düşünmesini gerektiren işler vermektir. Bunun için pahalı oyuncak almanız gerekmez, çalışmaların çoğunu evdeki eşyalarla da yapabilirsiniz:
- Mama bulmacaları: Köpek mamaya ancak kapakları kaydırarak ya da topu yuvarlayarak ulaşır. Öğün süresi uzar, köpek de düşünmek zorunda kalır.
- Koklama paspası: Köpek, kumaş şeritlerin arasına gizlediğiniz mama tanelerini burnuyla arar.
- Saklambaç: Bir oyuncağı evde gizleyin, köpek onu bulunca ödüllendirin. Sonra oyuncağı giderek daha zor yerlere saklayın.
- Yeni komutlar: Haftada bir yeni komut öğretin. Kısa ve sık tekrarlar, uzun derslerden daha iyi sonuç verir.
Oyuncakları dönüşümlü kullanın. Her gün aynı bulmacayla uğraşan köpek, birkaç hafta sonra çözümü ezberler. Oyuncağı bir süre kaldırıp sonra geri getirmek ilgiyi tazeler.
En zeki köpek ırklarından birini almayı düşünüyorsanız, kararınızı köpeğin zekâsına değil günlük düzeninize göre verin. Her gün yürüyüşe ve oyuna en az bir saat ayırabiliyorsanız Golden Retriever ya da Labrador Retriever iyi bir arkadaş olur. Border Collie ve Alman Kurdu bundan da fazlasını ister. Vaktiniz bundan azsa enerjisi düşük, sakin bir ırk seçin.
